Sonra ilk maçımızı oynadık. Kaybettik. Olur, futbolun doğasında bu vardır. Asıl ilginç olan bundan sonra yaşanananlardı.

Maçın ardından düzenlenen basın toplantısını açtım. Samet Akaydın ve Uğurcan Çakır. Anlatıyorlar. Üzüldük. Destek bekliyoruz. Birlik olacağız. Ülkemizi mutlu etmek istiyoruz. Bir süre sonra futbolcuları dinlemeyi bırakıp soruları dinlemeye başlıyorum. Çünkü bazen bir ülkeyi cevaplarından çok soruları anlatır. Saha içiyle ilgili soru sayısı birkaç taneyi geçmeyince, basın toplantısı duygu terapisine, taziye defterine dönüyor. ‘Öncelikle geçmiş olsun’, ‘Öncelikle nasılsınız?’, ‘Öncelikle moraliniz nasıl?’ Çocukları üzmeyelim, kırmayalım, evet. Ama kupada kaybeden her takım eleştiriliyor. Bizde İngilizlerin yaptığı türden bir sorgulama yok. Almanların yaptığı türden bir sorgulama yok. Adamı 28 harflik, tek bir kelimeyle mahvederler. Bizde kalp kırmayı geçtim, çoğu zaman doğru düzgün futbol konuşan bile yok.

Daha ilk düdük çalmadan gruptan birinci mi çıkarız, ikinci mi çıkarız diye konuşan bir ülkenin spor medyası, belki de takımdan daha ağır bir mağlubiyet hissiyle o odada oturuyor. Teselliyi de Uğurcan’la Samet’te arıyor.

Bir muhabir soru sormadan önce Dünya Kupası şarkısından bahsediyor, Shakira’ya sesleniyor, “Hayırlı olsun” diyor. Bir başka soru sahibi iki dakika boyunca kendi analizini anlatıyor. ‘Sorunuza gelebiliriz’ ricasının ardından elli beş saniye daha konuşuyor. (Türk futbol tarihinde sorulmuş en güzel soru olmadığı gibi en kibirli sorulardan biri olabilir.)

Türk spor medyası (bazı genç muhabir arkadaşlarımı, bazı ablalarını ve ağbilerini tenzih ediyorum) uzun zamandır merak etmiyor. Soru sormuyor, hesap soruyor. Cevap aramıyor, teyit arıyor. Muhabirlik yapmıyor, hüküm veriyor. Teknik direktörlere taktik anlatıyor, futbolculara psikolojik analiz yapıyor, sonra da buna gazetecilik diyor. Bir futbolcuya günlerce yüklenip sonra ‘Eleştiriler seni etkiledi mi?’ diye soruyor. Bir teknik direktörü hedef tahtasına koyup ardından ‘Baskıyı nasıl yönetiyorsunuz?’ diye soruyor. Önce yangını çıkarıyor, sonra itfaiyeci gibi olay yerine geliyor. İşin ilginç tarafı bunun da farkındalar. Birbirlerine takılırken kullandıkları dil bile bunu ele veriyor: ‘Amma yangın yaptın.’ ‘Abi ben yangın yayınındayım, sonra konuşalım.’ Sonra da ortada bir sabotaj varmış gibi kundakçıyı aramaya koyuluyorlar. E ulan kibriti sen çaktın!

Halbuki 24 yıl sonra Dünya Kupası’na giderken anlatacak binlerce hikaye vardı. Hayatında ilk kez Dünya Kupası görecek gençler vardı. Hayaller vardı, umut vardı, futbol vardı. Herkes toplanmış heyecan içinde. Zaten maçlar Amerika saatiyle, zaten herkes uyku sersemi, Kaş’ta antik tiyatroda kurulan dev ekranda Dünya Kupası izleyenler, antik Yunan’dan beri değişmeyen bir şeyi hatırladı durduk yere: Kibir çoğu zaman kötü biter.

Etrafımızı saran garabet üzücü. Siyasetçi güç göstermek istiyor. Federasyon başkanı futbolun Mahmut Hocası kesilmiş. Herkes hizaya geçsin, herkes sözünü tartsın, herkes haddini bilsin istiyor. YouTube yorumcusu Super Chat istiyor. Sponsor görünürlük istiyor. Muhabir manşet istiyor. Televizyoncu polemik istiyor. Futbolcu pışpışlanmak istiyor. Daha sen rakibinin adını doğru söyleyemiyorsun. Avusturya da diyodur ki benim o grupta ne işim var? Yetmiyor, ülkenin resmi kupa yayın kanalı, ülkenin devlet kanalının spikeri stattan izlediği maçı yanlış anlatıyor. Yeni Zelanda İran olur mu? Oldu işte, TRT çözdü o işi. Geri kalanlar da Dünya Kupası’nda neden zorlandığımızı konuşuyor. Belki de mesele sandığımız kadar karmaşık değildir. Çünkü başarı çoğu zaman büyük sırların değil, küçük ciddiyetlerin sonucudur. Rakibinin kim olduğunu bilirsin, maça çalışırsın, soru sorarsın, merak edersin, işini yaparsın. You have one job dedikleri.

Bütün bu gürültünün ortasına milli takımı bıraktık. Ülkenin moralini toparlamalarını, yüzümüzü güldürmelerini, bütün bu vasatlığı sahada telafi etmelerini bekliyoruz. Memleketin taşıyamadığı ne varsa onlar taşısın istiyoruz. Unutamadığımız ne varsa onlar unuttursun. Eksik kalan ne varsa onlar tamamlasın.

Dünya Kupası’nda ne yaparız bilmiyorum. Ama cehalet, kibir ve liyakatsizlik grubunun açık ara favorisiyiz.

ps: Futbol sevmeyenlerden özür dileyeyim. Dünya Kupası’ndan hoşlanmayanlardan. Amerika’da oynandığı için, işin içine futboldan başka her şey sokulduğu için canı sıkılanlardan. Futbolun yirmi iki kişinin bir topun peşinde koştuğu saçma bir oyun oldu ğunu düşünenlerden:) Haklı olabilirsiniz. New York’a taşındığımızdan beri bu dördüncü Dünya Kupası. İlk üçünde kupa hep başka ülkelerdeydi, başka saat dilimlerindeydi, başka insanların sokaklarındaydı. Bu kez kapıdan çıktığımız an kupanın içine düşüyoruz. Sokaklarda yüzlerce formalı insan geziyor. Metroda Fransızca. Kafede Portekizce. Arjantinliler ellerinde telefon, kahvaltı edecek yer bakıyor, müzede Almanlar uzun uzun müzelerin kat planlarını inceleyip, asla hata yapmamak üzere eserlerin yerlerini işaretliyor.

Şehir salgında öyle bir darbe yemişti ki toparlanamıyordu, uzun bir süredir de ekonomik dertler, ülkenin başkanı vs. derken yüzü asıktı. Önce NY Knicks’in şampiyonluğu şehre getirmesi, üzerine kupa finali derken şehrin yüzü gülmeye başladı. Zaten New York bayılır herkesle iki dakikada sohbet etsin, konuşsun, şimdi hiç susmuyor. Kaybettiği neşenin bir kısmını geri bulmuş gibi.

Beni soracak olursanız, 5 üzerinden 2.5. Hiç fena değil. Kupa başladı zaten. Futbolu sevmemin nedenlerini biliyorum, beni etkileyen şeyler skorlar ya da kimin kupayı aldığı değil, insanların bir formanın içine sığdırdıkları hikayeler. Mağlubiyetler. Galibiyetler. Son dakikada gelen fırsatlar. Kaçan penaltılar. Haksız kırmızı kartlar. Uzatmalar. Geri dönüşler. Beklenmedik kahramanlar. Bir anlık dalgınlığın bedeli. Bazen her şeyi doğru yapıp yine de kaybetmek.

İnsan bence çoğu zaman sahadaki oyunu değil, hayatın kendisini izler. Bazen kaleye geçer. Herkesin vurduğu topları çıkarmaya çalışır. Bazen orta sahasına hapsolur. Aynı anda her yere yetişmeye çalışır. Bazen forvette kalır. Bir fırsat daha gelir mi diye bekler. Bazen savunmada durur. Hayatı boyunca yaptığı gibi. Bazen tam çalıştığı yerden gol yer. Hayatlarımızın özeti: Basit goller yedik. Gol sandıklarımızda ofsayt bayrağı havada.

Sahadaki doksan dakika çoğu zaman hayatın sadeleştirilmiş halidir. Bu yüzden futbol asla sadece futbol değildir. İnsanlara, baskıya, başarısızlığa, pişmanlıklara, hata yaptıktan sonra ayağa kalkmaya çalışanlara bakarsın. Dünya Kupası da bir ülkenin kendisi hakkında anlattığı hikayelerin kısa bir özetidir. Kupa sonunda bir ülkeye gider. Hikayeleri hepimize kalır.

ps2: Misafirlikten kalkıp giderken kapı ağzında konuşmaya bayılırız. Onlara döndüm. 18 Haziran 2026, NY Knicks sabah New York’taki otobüs turuna çıkacak. 53 sene sonra şehre gelen kupayı taraftarlarıyla kutlayacak. Şehir yaklaşık bir beş-altı saat kilit, dört milyon kişinin katılması bekleniyor. Tören City Hall’da, Mamdani’yle beraber sona erecek. Adamdaki bal Anzer balı gibi bir şey. Göreve bir geldi, Arsenal şampiyon oldu, Knicks şampiyon oldu, bu balla Amerika’nın maçlarına gider onları da kupada şampiyon yaparsa, bir sonraki ABD Başkanlık seçimlerinin kazananı belli olur. Jalen Brunson’la, Martin Ødegaard’la seçim kampanyası, sloganı hazır, Make America Champion Again.

ps3: Geçenlerde gönderdiğim maile gelen cevaplar için teşekkür ederim. Arada sırada burada yayınlanmayan mailler atacağım. Haberleşelim. x. İyi günler.

Bu kareler o kadar kusursuz bir estetik taşıyordu ki birçok insan bunu AI üretimi sandı. Çünkü görüntü neredeyse gerçek bir fotoğraftan çok, algoritmanın Amerika’yı tek karede anlatması gibi duruyordu. Ortada Victor Wembanyama. NBA’in geleceği gibi sunulan, 2.24 metre boyundaki, insanüstü ölçülere sahip genç bir yıldız. Yanında simsiyah kıyafetleri için…

Read more

Mahkeme salonunun kapıları kilitli. Kapının önünde sadece ben ve mahkeme ressamı olmayı hayal eden genç bir çocuk var. Harvey’e mi geldin sen de diye soruyorum evet anlamında kafasını sallıyor. Benim endişe ve bir yerde bir hata mı var acaba’ya düşme seviyem birkaç saniye içinde 0’dan 100’e çıktığı için hızla oturduğum tahta banktan fırlayıp kapıda yazan hakimin ismini tekrar kontrol ediyorum. Doğru kapıdayız. Fakat yıllarca dünyanın en büyük medya hikâyelerinden biri olmuş bir davanın gününde ortalık neredeyse boş. Ne televizyon kameraları var ne medya bariyerleri ne de koşuşturan muhabirler. Aramıza üçüncü olarak Weinstein’in avukatlarından Teny Geragos katılınca rahatlıyorum. Havaların nihayet güzelleştiğinden konuşuyoruz. Teny Geragos’un savunma avukatlığını yaptığı kaçıncı davayı izliyorum bilmiyorum. Her zamanki gibi hemen bilgisayarını açıp çalışmaya başlıyor.

Güvenlik gelip kapıyı açıyor. Duruşmanın başlama saati 09:30. Ben hâlâ insanların ağır ağır geleceğini, son dakikada koridorların dolacağını düşünüyorum. Sonuçta bu bir zamanlar dünyanın en büyük davalarından biriydi. Manşetleri değiştiren, Hollywood’u yerinden oynatan, #MeToo hareketinin sembolüne dönüşen dava. Ama kimse gelmiyor. Koca mahkeme salonunda taş çatlasa beş altı gazeteciyiz. Avukatlar, mahkeme stenografları ve birkaç izleyiciyle birlikte, bir dönem kıyamet kopartan Weinstein davasının üçüncü perdesini neredeyse aile arasında yapılan sessiz bir ziyaret gibi izliyoruz.

Weinstein tekerlekli sandalyesine kelepçelenmiş halde salona sokuluyor. Bir zamanlar evinden çıkıp duruşmalara gidip gelen, walkerla zar zor yürüyen, mahvettiği hayatların faturasından kurtulabilmek için sağlık sorunlarını öne süren Weinstein şimdi ancak tekerlekli sandalyesiyle hareket edebiliyor. Davalardan aklanıp aklanamayacağını bilmediği gibi evine de ne zaman dönebileceğine dair bir fikri yok.

Read more

New York Times’ın The Athletic’inde, nick miller imzalı yazının başlığında ‘Bu Arda Güler asisti, Dünya Kupası’nda görmek istediğimiz türden bir sihirdi’ yazıyordu. ne tatlı bir milli takımımız var!

Miller, yazısına da şahane bir giriş cümlesi koymuştu: Dünya Kupası anlara aittir. Devamında şöyle yazıyordu: ‘Gelecek nesillerin hatırlayacağı parlak kıvılcımlara. Goller, beceri anları, paslar, her neyse: hepimiz lojistik olarak mümkün olduğunca çok maç izleyeceğiz, ama çoğunu gerçekten büyük olanların ötesinde hatırlamayacaksınız. O anları hatırlayacaksanız işte tam bu yüzden tarafsız seyircilerin büyük çoğunluğu Türkiye’nin turnuvaya katılmasını ummalı. Özellikle de eğer katılırlarsa ABD ile aynı grupta olacaklar ve dünyanın gözleri üzerlerinde olacak. Çünkü onların anlar yaratmaya yetenekli oyuncuları var. Arda Güler, Romanya’ya karşı oynadıkları play-off yarı finalinde bunu kanıtladı.’

Arda’nın asistini, Ferdi’nin o asisti nefis görüşünü Nick Miller da şiir gibi yazmıştı.

‘Maçın 53. dakikasıydı. O ana kadar biraz sinir bozucu geçen bir oyunun ortasındaydık. Güler, Kenan Yıldız, Barış Alper Yılmaz ve çok yetenekli Can Uzun (bu maç için yeterince fit değildi) ile birlikte genç Türk forvetlerin heyecan verici kuşağının en yeteneklisi, sağ kanatta derinlerde topa sahipti. Seçenekleri kısıtlı görünüyordu. Önündeki dört rakip, pas için uygun açıların büyük bölümünü kapatır biçimde yamuk bir dikdörtgen oluşturmuştu. Sağ bek Mert Müldür arkasındaydı; kısa ve biraz sıradan bir pas seçeneği sunuyordu. İsmail Yüksek 10 metre yandaydı; o da pek ilham verici değildi. Yıldız karşı kanatta biraz boşluk bulmuştu, oyunu tamamen oraya kaydırmak bir seçenek olabilirdi. Sonra gözünün kenarıyla Ferdi Kadıoğlu’nun savunmanın arasındaki boşluktan süzüldüğünü gördü. Brighton’ın sol beki, çılgınca koşan birkaç Rumen tarafından takip ediliyordu; ama iş işten geçmişti artık. Tıpkı o gecelik bifteği dişlerinin arasına sıkıştırıp arka kapıdan çıkmak üzere olan bir köpeği fark etmek gibi. Koşu muhteşemdi, ama onu bulmak bambaşka bir meseleydi. Güler’in önünde yaklaşık 15 metrelik bir koridor vardı, alçak bir pas oraya yönlenebilirdi; ancak bu boşluğun hızla kapanacağı türdendi ve içinden geçmek için gerçekten sert ve isabetli bir pas gerekiyordu. Bu yüzden açıları hesapladı ve savunmanın üzerinden gitmeye karar verdi. Yine de bu, “parayı tam yerine oturtmak” gerektiren türden bir şeydi: Kadıoğlu, arkasında savunmacılarla, penaltı noktasına doğru ilerliyordu. Yani pas biraz kısa kalsa topu kontrol edemeyebilirdi; biraz uzun gitse kaleci rahatlıkla yakalardı.’

Bizde de beklerdiniz değil mi böyle bir yazı? Böyle bir analiz yazısı belki? Çünkü çocuk bizim çocuk, takım bizim takım, gol bizim gol! Halbuki bizde o sırada, ‘Baba, müthiş pas attı’ dedikten sonra, TFF başkanı’nın vereceğini vaat ettiği yazlıklar konuşuluyordu galiba. Ya da başkan beyin kupada karşılaştığımız rakipleri beğenmemesini konuşuyorlardı belki de.. Bilmem. Ama kimse Arda’nın asistine beşbin vuruş yazı yazmadı.

Tek bildiğim bizim milli takımımız nefis bir takım ama acaba biz onları hak ediyor muyuz? Yılda bir kere ‘Haydi bizim çocuklar’ diyerek oluyor mu?

Arda şahane bir çocuk, Kenan öyle, Ferdi’ye yurtdışında yaşamak ve top oynamak ne kadar yaramış, kalede Uğurcan zaten aslan gibi, Kerem konusuna girmeyelim, birbirimizi üzmeyelim, Barış desen zaten ona canını ver de canını versin, Orkun Kökçü formunun tepesinde Beşiktaşlılar küskün ilk 11’de başlamadı diye ama çıkacaktır yapacaktır yine hareketini bekliyoruz biz, Hakan Çalhanoğlu’nun kaptanlığı üzerine de kimse toz konduramıyor ve hocamız da zaten pırlanta. ‘Türk gibi hissediyorum kendimi’ diye demeç vermiş. Anlıyordur o bu ruh hastalığını. Alıştı artık belki de.

Maç yarın olsa da bu erken bir maç yazısı, maç sonucu yazısı değil. Biz maçı kaybettik. Sahada kazanmaktan bahsetmiyorum sokakta kaybettik. Bence.

Amin Maalouf, Ölümcül Kimlikler’de şöyle yazar: İnsanlar kimliklerini, ait oldukları topluluğu korumak için değil, başkalarına karşı silah olarak kullandıklarında bir şeyler ölür içlerinde. Maalouf Lübnan’ı yazıyordu. Mezhepleri, kabileleri, birbirini tanımayan komşuları. Ama o satırları okurken insan kendini başka yerlerde de buluyordu. Çok kolay buluyor maalesef.

İran sinemasının en büyük ismi Asghar Farhadi de hep aynı şeyi anlatır. Bir Ayrılık’ta, Satıcı’da, Nader ve Simin’de. İnsanlar birbirini sevmiyor değil. Seviyorlar. Ama birbirini mahvediyorlar. Farkında olmadan, bazen de farkında olarak. Farhadi’nin filmlerinde kimse tam anlamıyla suçlu değil, kimse tam anlamıyla masum değil. Herkes hem kurban hem cellat. Ve bu, sıradan bir kötülükten çok daha dayanılmaz bir şey. Her karakter kendi haklılığına o kadar inanmış ki karşısındakinin derdini göremez hale gelmiş. Ve bu, sıradan bir kötülükten çok daha dayanılmaz bir şey. Çünkü kötülük bilinçli olsa ona karşı durulur. Ama körleşme? Körleşmeye karşı ne yapılır?

Biz de körleştik biraz. Şimdi maçlar boyunca yaşananları bir düşünün.

Montella için “defolsun gitsin” yazanları. Yıllardır bu işi sevgiyle, zarafetle yapan mer Üründül’ü susturmak için kampanya başlatanları. Alp Özgen maçları anlatmasın diye organize olup harekete geçenleri. Basın toplantısında Montella’ya “istifa edecek misiniz?” diye soran Rumen gazetecinin Türk sanılmasından ötürü yine Türk medyasına nefret kusanları. Peki ya milli takım formaların fiyatları? Tanesi, tek parçası 8 bin lira! Olabilir mi böyle bir fiyat? 7.999 lira yapmışlar dalga geçer gibi, dalga geçtikleri şuradan da belli, formaların gittiği isimler sadece çok takipçili isimler. Herhalde şöyle düşünüyorlar, halk ne yaparsa yapsın, kimin umurunda?

Körleşme diyorum ya, kimseyi beğenmeyen kimse nefes alsın istemeyen bir güruh var ve maalesef çok kalabalıklar. Haksızın ve terbiyesizin sesi çok çıkar ya! Ömer Üründül’ü susturmaya çalışırken ne yaptığımızı göremeyen bir körleşme bu. Alp Özgen ekranda konuşmasın diye sağa sola yazarken kime zarar verdiğini bilemeyen bir körleşme. Montella’ya nefret yağdırırken aslında kendi çocuklarımıza vurduğumuzu hissedemeyenlerin körleşmesi. TFF başkanı bile buralara kadar gelinmiş olmasını takdir etmek bir yana rakipleri küçümsüyor. Ne olur diyor, Slovakya’yı yensen ne yenmesen ne demiş bir yerlerde. Muhtemelen Kosova’yı da beğenmiyor. Yarın gider kös kös oturur tribüne, kazanırsak da telefonu alır çocuklara uzatır Cumhurbaşkanı’ndan tebrikleri kabul ettirir, gevrek gevrek gülüşüyle. Bir insan bir göreve bu kadar mı yakışmaz? İşte o kadar yakışmaz.

Bu tabloya bakınca “milli” kelimesinin içi ne kadar doldu, ne kadar boşaldı diye sormadan edemiyor insan. Bunlar ayrıntı değil. Bunlar o çürümenin görünür işaretleri.

Mahmud Derviş, Filistin'in en büyük şairi, bir şiirinde şöyle sorar: Bizi kim mahvetti, düşmanlarımız mı, yoksa birbirimiz mi? Derviş bunu sürgünde yazdı. Yıllarca vatansız yaşadı. Ama en keskin acısı işgalden değil, kendi insanlarının birbirine yaptıklarından geliyordu. O satırları okuyunca insan duraksıyor. Çünkü bu soru coğrafya tanımıyor. Beyrut'ta da geçerli, Tahran'da da, başka yerlerde de.

Hani en son ne zaman birlikte sevindik, birlikte üzüldük diye soruyoruz ya birbirimize. Belki de asıl soru şu: Biz ne zaman aynı sevinci hak ettik? Belki de artık biz ne zaman beraber sevindik, beraber üzüldük sorusunu sormayı bırakmak gerekiyor. Çünkü cevabı giderek daha uzağa düşüyor ve bulmak giderek daha çok acıtıyor.

Maalouf, aynı kitabında başka bir şey daha söyler. Der ki: Bir toplum içindeki insanlar birbirini ne kadar çok küçümserse, dışarıdan gelen tehdide karşı o kadar savunmasız kalır. Çünkü asıl kale içeriden yıkılmıştır zaten. Bunu okuyunca Montella aklıma geldi. İtalya'dan gelmiş, Türkçe anlıyor, ‘kendimi Türk gibi hissediyorum" diyene biz bir maçta sekersek ‘defolsun’ diyoruz. Kaleyi içeriden yıkmak bu değil de ne?

Yarın umarım kazanırız. Gerçekten umarım. Ama şunu da biliyorum: Dünya Kupası’na gitmek büyük bir marifet, büyük bir sevinç olur. Fakat yolda kaybettiklerimizi geri getirmez. Yolda birbirimize yaptıklarımızı silmez.

Bir ülkenin milli takımı yalnızca sahada oynananlardan ibaret değildir. Tribünde, ekranda, sosyal medyada, basın toplantısında da oynanır. Ve biz o maçları maalesef kaybettik.

Bu yazdığım notlar, futbolu sevdiğini iddia eden insanların futbolun paydaşlarına yaptıkları şeyler öyle azımsanacak kötülükler, aşırılıklar, şımarıklıklar değil. Bunlar biz kimiz sorusunun cevabı. Dünya Kupası’na gidersek ne olacak sanıyorsunuz? Aynı insanlar orada da olacak. Aynı pislik, aynı çirkinlik, aynı gürültü. Sahada bizim çocuklar, arkalarında da bu kavga, bu gürültü.

Bu ülke bu takıma moral vermiyor, bu takım bu ülkeye moral veriyor. Tam tersi olmalıydı! Biz onların sırtını sıvazlamalıydık. Onlar yenseler de yenilseler de onları seveceğimizi bilmelilerdi. Ama yarın kaybettikleri takdirde ne olacağını onlar da biliyor, biz de biliyoruz. Ömer Üründül de biliyor, Montella da. İşte asıl utanç bu. Bizim çocuklar bizi affetsin. Hak etmiyoruz ama affetsinler.

Grazie mille hocam! Biz seni de çocuklarını da çok sevdik. Bazılarımız şartsız sevdi diyeyim. Gerisi şartlı, sözleşmeli seviyor, bonservisleri ellerinde.

Çok uzun ve sert bir kış geçirdik burada. Her anlamda. Ülkenin durumu ortada. Haftasonu kıyamet koptu da kime koptu? Fotoğraflardan, videolardan görmüşsünüzdür. Lakin sokaktaki durum, marketlerdeki durum o renkli fotoğraflardan biraz daha farklı. Herkesin canı burnunda. Artık elle tutulur gözle görülür bir moralsizlik var şehirde. Müslüman belediye başkanı’nın Ramazan’da camilerde kıldığı namazlar, ettiği dualar, dağıttığı hurmalar bu moralsizliğe faydasız. Üzerine bir de Mamdani’nin konutunun olduğu sokakta düzenek bombalarla insanları havaya uçurmaya çalışan gençler de Türk çıkmasın mı? Rezaletin son noktası. Unutmuşsunuzdur. Normal. Herkes unuttu. Araya savaş girdi. Malum ülkenin en reyting bağımlısı insanı buranın başını daha çok derde sokar. Türkler (https://www.justice.gov/usao-sdny/media/1430441/dl) Emir Balat ve İbrahim Kayumi, biri 18 diğeri 19 yaşında mahkemeye çıkarılacakları günü bekliyorlar. Meğer son anda iyi avukatlar tutmuşlar kendilerine, çok varlıklı aileleri varmış meğer. Haklarındaki iddianameye bakılırsa ikisi de bir ömrü hapishanede geçirecekler. The end. Burada mahkeme gününü, yargılanmayı bekleyen tek Türkler onlar değil. Bir diğeri de Gökçe Güven. İnstagramda, TikTok’ta yüzlerce videoya konu olmuş, Forbes’un başarılı bulduğu için kapağına koyduğu gençlerden biri.

Subscribe now

26 Mart 2026. New York’ta nasıl güzel bir gün. Hava ilk kez 15’lerde 16’larda. Hatta öğlenden sonra 20’lere varacak mis gibi bir bahar günü. Gerçi hava durumu da borsalar gibi dalgalı. Bir gün 20 derece, bir gün eksi 5’lerde. İnsanın kafasını karıştıran, ruhunu yoran havalardan. Çiçekler açmaya başladı ama kar da yağabilir her an. Giderek kat kat giyinen anneme, gençken yaz günü otobüse nedense paltolarıyla bindiklerini anlayamadığım yaşlı insanlara benziyorum. Yapacak bir şey yok, zaman geçiyor, yaşım büyüyor ve artık üşüyorum.

Gökçe Güven’i biliyorsunuz değil mi? Bilmeseniz de gözünüze çarpmıştır illa ki. Ya da sosyal medyadan ‘Türk kızı Amerika’da tutuklandı’ başlıklarından aşinasınızdır. Tutuklu falan da değil, Wall Street’e yakın bir yerlerde tuttuğu ofisinde ya da Manhattan’da yaşadığı evinde, köpeğiyle duruyor. Kefaletle serbest. Fakat ön duruşmaları sürdüğü için ve pasaportu da elinden alındığından ülkeyi terk edemiyor. Hiç duymayanlarınız için kısaca özet: Amerika’daki yatırımcıları dolandırdığı söylenen, Amerikan vizesi için sahte belgeler hazırlayan, büyük şirketlerin CEO’larının imzalarını taklit edip kendine referans mektupları yazan, onları sahte imzalarla imzalayan, piyasadaki yatırımcılara uydurma rakamlarla muhasebe defterleri sunan genç kadın. 25 yaşında. Üniversiteyi okumak için Amerika’ya gelmiş. Zaten öncesinde de çok iyi eğitim almış. Türkiye’de varlıklı Adanalı bir ailenin kızı. Denilen o ki lise sınavlarında birinci olmuş ve bu sayede Robert Kolej’e girmiş. Burada da Berkeley’i bitirmiş. Fakat yolda bir şey olmuş belli ki, bir Amerikan rüyası görmeye başlamış, rüyayı sadece kendi görse iyi başkalarını da rüyasına inandırmış. Yalan bir rüya. Şimdi o rüya kabusa dönmek üzere. Peki Gökçe Güven bunun farkında mı?

Read more

Muhterem Nur anlatıyor, hastaneye gideceklermiş, Müslüm Gürses de bir kapıya gidiyor, bir geri dönüyor, içi bir huzursuz, tam çıkacaklar, odasına gidiyor, eşyalarına bakıyor, salona geliyor, koltuğa oturuyor: ‘Gitmeyeyim en iyisi Muhterem hanım, nasıl olsa öyle veya böyle öleceğim!’ Öyle veya böyle gidiyorlar. Hastanede doktorlar iyi konuşmayınca oradan kaçmaya karar veriyorlar, tam kaçacaklar ki hemşire bir yandan doktor bir yandan bir telaşın içinde, ‘Tansiyonunu ölçün, hastayı hazırlayın’lar arasında Müslüm Gürses apar topar açık kalp ameliyatına alınıyor. Müslüm Gürses’in doktorlardan duyduğu son cümle: ‘Ameliyat olmazsanız yüzde 92 öleceksiniz. Kalbiniz her an durabilir. Damar çok daralmış.’ cümleleri oluyor.

Zaten hikayenin devamını gazeteler yazıyor. Doktoru Müslüm Gürses’in durumunu soranlara ‘Çok kötü kullanılmış bir beden’ diyor. Kimse de doktora ‘sen bize iyi kullanılmış bedenlerdeki kötü ruhlardan bahset’ demiyor. Evet bedenini kötü kullanmış olabilir ama aklıyla, kalbini iyi kullanmış birisi olarak kayıtlara geçiyor Müslüm Gürses, gariplerin babası, kimsesizlerin sığınağı oluyor yıllarca ve olmaya da devam ediyor. 59 yıllık bir ömre ne kadar çok sevgi, saygı, bağlılık, hayranlık düşerse hepsi onun hanesine yazıyor.

Günde dört paket sigara içer, klasik müzik dinler, Muhterem Hanım’ın kurufasulyesiyle dalgalı saçlarını severmiş Müslüm Gürses, Muhterem Hanım da sırf bu yüzden fön çektirmezmiş saçlarına. ‘Sadece Ruslar mı inecek Muhterem hanım sıcak denizlere, hadi toplan’ diyor, bir sabah uyanıp da çiçeklerin üstüne çiğ yağdını görüp, ‘Ufak yerin derdi de ufak oluyor değil mi Muhterem Hanım?’ diye soruyor, sonra balkona pijamasıyla çıkıp, üzerine hırkasını geçiriyor. Kahvaltıya oturuyorlar. 15 tane zeytin, üzerleri kekikli, iki domates bir biber, bahçelerinden. Kimsenin bilmediği bir çocukluk, ev içi trajedileri, sayısız acı. Bu konuları konuşmayı hiç sevmiyor. Hatta magazinciler zaman zaman soruyor, ‘Babanıza bakmıyormuşsunuz’ diyorlar, ‘Yapmayın, çok üzülüyorum ben bu yorumlara’ diyor. Çünkü bunun sebebini uzaklarda aramamak da gerekiyor. Babası, annesini çocukların gözü önünde öldürüyor. Müslüm Gürses bir Halkevi’nde bir Alevi dedesinden bağlama ve sanatı öğreniyor. Limoncu Ali. Müslüm Gürses’in hayatının kırılma anlarından birisi.

İkinci kırılma noktası, 27 yaşında geçirdiği trafik kazası; öldü zannetmişler, 2 saat morgda kalmış. O kazayla sesini de kaybetmiş ama bir şekilde müziğe geri dönmüş. O kazadan dolayı beyin zarı yok, büyük ıstırap içinde baş ağrıları çekiyor. Hayatının en büyük kırılma anlarından bir diğeri ise Muhterem Hanım’la tanışmaları. Büyük bir aşk hikayesi. Muhterem Hanım’ın hayatına girmesiyle ilk defa yüzü gülüyor, eğlenmeyi öğreniyor. İki başına bir hayat. Hiçbir siyasetçiyle yan yana gelmeyen bir derviş. Muhterem Nur’a soruluyor, “Hiç davet almadı mı ?” diye, halbuki her dönem her siyasetçiden davet almış, hiç birine gitmemiş, Muhterem Hanım “önünü iliklemeyi pek sevmezdi” diye anlatıyor.

İsyan etmediğini anlatıyor röportajlarında Gürses, ‘İsyan etmek iyi bir şey değil. İnsanların, tabii hayatta ufak tefek isyan pozisyonları olabilir. Rast gitmeyen şeyler olabilir. Ama bunu böyle isyan ederek, efendime söyleyeyim, yaşar pozisyona getirmenin doğru bir yanı yok’ diyor. Böyle durumlarda sazını eline alıyor, kendi kendine o duygulardan kurtulmak adına, öyle atlatıyor sıkıntılarını, öyle iyileştiriyor kendisini. Hem kendisini hem derdini dünyanın yangını sanan sevenlerini. Müslüm Gürses bu dünyadan geçen bir derviş gibi sesi hep alçak tonda konuşuyor. Onun söylediklerini bir kişisel gelişimci, bir karakter analisti, bir dönem dolandırıcısı duysa alır bozdurur bozdurur harcar. Ama işte kalp büyüklüğü herkese de Gürses’e nasip olduğu gibi olamıyor. Yoksulluk çektiğini zar zor anlatıyor, ‘Tabii ki yoksulluk çektik ama hayata karşı devamlı dirençli olmak mecburiyeti var, mücadele etme zorunluluğu var. Hayat tabii ki zalim. Buna karşı güçlü olmak mecburiyetindesin. Bilenmek mecburiyetindesin. Biz kendimize göre dünyada hayata dair, savaşma adına güzellikler topladık. Bunlar da bizim kuvvetimiz oldu. Mücadele etmek mecburiyetindesin. Pes edersen olmaz, boğulur gidersin. Savaş vereceksin.’ diyor. Bir dövüş sanatı, hayatta kalma sanatı gibi, Sun Tzu gibi anlatıyor. 59 yıllık hayatının özeti olarak boğulmadığını, kazandığını söylüyor soranlara. Allah’ın onu zora sokmadığını, soksa da yine onun yardımıyla kurtulmayı becerdiğini söylüyor. İnanç olmayınca hiçbir yerde lezzet bulamayacağını anlatıyor.

Bu dünya her gün dönüyorsa zafiyetlere, kişisel hırslara kapılmadan geçip giden insanlar sayesinde dönüyor. Ölümünün ardından geçen 13 yılın ardından kimse boşu boşuna, durduk yere Nilüfer’i açıp dinlemiyor. Her şey birbirine bağlı, her şeyin, her sevginin, her sevgisizliğin bile bir sebebi var.

İnsan ne için yaşar sorusunun cevabı gibi bir ömür. Tolstoy’un ‘İnsan ne ile yaşar?’ kitabında dediği sözlerle vedalaşalım:

‘Anladım ki Tanrı, insanların birbirlerinden ayrı yaşamasını istemez. Bu yüzden neye muhtaç olduklarını onlara ifşa etmez. İnsanların bir olmalarını ve bütünlük içinde yaşamalarını diler. Bu yüzden her birine, bütünün muhtaç olduğu şeyi gösterir. Anladım ki insanlar kendilerini düşünerek yaşıyor gibi görünse de gerçekte onları yaşatan tek şey sevgidir. Kim içinde sevgi taşıyorsa, Tanrı’nın içinde yaşar ve Tanrı da onun içinde yaşar, çünkü Tanrı sevgidir.’

öldüğünü duyduğumda mutlu olduğum bu insan için ilk defa keşke ölmeseymiş diye geçiyor aklımdan. keşke hayatını mahvettiği insanların şahitliğinde mahkeme mahkeme sürünseydi, içinde farelerin cirit attığı bir hapishanede, yılbaşında verilen bayatlamış, kurtlu meyveli yoğurdu bir ömür bekleseydi, hücresinin duvarlarına baka baka delirseydi. hapishanenin kumandası için herkes birbirinin gırtlağını kesecek kadar öfkeliyken, başıma ne gelecek diye korkusundan her gün bir daha bir daha ölseydi. olmadı. ölmesi bile ayrıcalıklı olduğunun göstergesi.

bugüne kadar açıklanan belgelerin tamamını okumak, anlamak aylar değil seneler sürer. bir de açıklanmayan 3 milyon belge daha olduğunu bilmenizi isterim. bu açıklanan belgeler ‘curated’ belgeler. yani istedikleri insanların isimlerini, soyadlarını, adreslerini, yedikleri haltlar sansürlendi, işlerine gelmeyenler ya da tam da işlerine gelenlerin ismi apaçık ortada.

Read more

bu ağır sansürlü epstein dosyalarında, dosyaların içinden çıkan yazışmalarda bir çirkinlik var. tarifi hem kolay hem zor. yazışılan konuların içeriğinden bağımsız bir çirkinlikten bahsediyorum. bir tonu var bu e-maillerin. o e-mailleri yazan insanlarrın halleri de tavırları da bir şekilde bir film karesi gibi gözünüzün önüne gelebilecek bir tavırdan, bir kibirden bahsediyorum. cezasızlığın, başlarına hiçbir şey gelmeyecek olmasını bilmelerinin kibiri. bu ton epstein ve çevresine ve ona hizmet eden asistanlarına, zengin çevresine de ait bir ton. bulaşıcı bir şımarıklık. her şey ellerinin altında. sınırsız bir harcama döngüsü. sınırsız bir talepler dünyası.

bir de epstein dünyasının içinde bir zamanlar varolmuş, bir şekilde o çemberin içinde kalmış insanların mailleri var. bir çaresizlik tonu. bu adamın ne kadar muktedir olduğunu bilen, kimbilir eski günlerin hatrına yardım elinin uzanacağını düşünen insanlar. çaresizlikle yazılan yüzlerce e-mail. çemberin dışına çıkınca maddi manevi yalnız bırakılmış insanların dönüp dolaşıp hayatlarını mahveden birisinden medet ummaları.

arama kutusuna ‘i need help’ yazıp arattığımda, 235 tane e-mail buldum. sırf bu adamdan yardım talep eden olmuş mu diye bakmak için. bu aramayı yapmamın sebebi bu adamın mağdurlarıyla kurduğu ilişkinin niteliği hakkında önemli ipuçları vermesi. zira epstein’e gönderilen ve içinde “i need help” / “yardıma ihtiyacım var” gibi ifadeler bulunan mesajları grooming, bağımlılık yaratma ve kontrol mekanizmaları çerçevesinde okumak gerekiyor.

Read more

8 yıldır oturduğumuz sokağımızdaki iki yan binada yaşayan bay E., saçları hep dağınık, üstünde başı -sinemaya gitmediği sürece- hep dağınık, bizi her gördüğünde sevinen ama bir yandan da uzaylı görmüş gibi bakan bay E. Geçtiğimiz günlerde koşarak yanımıza geldi. Ben çamaşır yıkamaya giderken geldi. Üç torba çamaşır, bay E., Murat, ben. Durduk. Günaydın dedik. ‘Bana’ dedi, ‘yemeğe gelmenizi istiyorum. ‘Okey’ dedik. Telefonlarımızı aldı, bunu hemen kararlaştıralım dedi. Bizim gibi iki introvert tipe bu kadar hızlı hareket edersen ürkütürsün, tebrik ediyorum Bay E.’yi. Büyük cesaret. Bay E’ye ‘tamam geliriz’ dediğimiz andan itibaren gelen pişmanlıkla çamaşırları yıkamaya gittim. Mis gibi çamaşırlarla eve döndüğümde, Murat ‘Cuma akşamı bekliyor bizi’ dedi. Balık yer miyiz diye soruyor dedi. Yine ok. dedik.

Cuma akşamı saat 7’de iki yan kapı ötede oturan komşumuzun zilini elimizde buz gibi beyaz şarabımızla çaldık. Bay E.’nin kızı üniversiteye gittiği için dört katlı evde yalnız yaşadığını, evde iki tane kedi olduğunu anlatırken, şarapları koyduk. (Ki bende içki sıfır! Hele deplasmanda hele ilk kez tanıştığım insanlarla asla içmiyorum ama nezaketen birkaç yudum alırım diye düşünüyordum. Öyle de yaptım. Hikaye bu değil zaten anlatıyorum.)

Read more

Read more

Read more

New York için veda vakti. Önce çok yakın bir arkadaşımız işsizlikten ve yalnızlıktan mahvoldum diyerek kendini Berlin’e attı, sonra pek de kimselerle muhattap olmayan yan binadaki komşularımız bu ülkede daha fazla yaşayamayız diye ülkeyi terk etti, çoluk çocuk kedi köpek, arkalarına bile bakmadılar. Keşke karısı değil de sadece adam gitseydi. Bir aileyi…

Read more

Sadece çöp arabasının ve soğuktan donmamak için mahallede tur atarken birbirine şakalar yapan ve ‘only in America right’ diye bağırıp kahkahalar atan evsizlerimizin ve delilerimizin uyanık olduğu saatler. Buz gibi cama alnımı dayayıp sokağa bakıyorum. Nasıl bu kadar neşeliler? Hayatta kalmak için biraz neşeli olmak şart sanki. Saat 4:45. Bir bardak kahve içip, yanıma alacaklarımı hazırlayıp fırlarım, giderek kararan artık beni değiştirseniz iyi olabilir diyen ikea kettle’ımız şahidim, suyun altını açıyorum. Ev soğuk, sokak daha soğuk. Kar yağacakmış öyle diyor hava durumu. Artık sanki kar sadece New Yorker dergisinin kapaklarına yağan bir şey. Hissedilen eksi 13.

Brooklyn Köprüsü’nden mahkemeye yürüyorum. Soğuk insanı çok şeyle hesaplaştırıyor ve barıştırıyor da. Hayatta kalmak için bazı şeylerle barışmak da şart sanki. Bazı günler Über’in dolmuş uygulaması da fena gitmiyor. Eve yakın bir noktadan insanları toplaya toplaya gidecekleri yerlerin yakınlarında bir noktaya çok daha az bir paraya bırakıyor. Diyelim ki tek gideceksin 19 dolar, beraber gidiyorsan 9 dolar, biraz yürüyeceksin. Yürüyenler bilir. Hem maddi hem manevi iyi gelir yürümek. Biraz yürümek de şart sanki. İyi şeyleri hatırlamaya, hayatından gidenlere değil de hayatına gelenlere sevinmek için soğuk havada yürümek kadar iyi gelen bir şey yok. Kışcılar anlar beni. Bu kadar herkesin yalnızlığına aşık olduğu bir dönemde route sharing de iyi bir uygulama. Aynı yolun yolcuları, herkes aynı gemide, aynı fırtınada.

Mahkemenin önünde bizden daha kıdemli olduğunu paltosunun artık yıpranmaya başlamış kürkünden anladığımız bayan T. Sıranın başında. Yıllardır New York’ta büyük mahkemeleri takip ediyor. En düşükten başlamış, şimdi büyük bir kanalın high profile case denilen, yüksek tepelerdeki insanların adalet beklediği mahkemeleri takip ediyor. Bu havada giydiği stillettolarından hepimiz onun yakınlarda bir yerlerde oturduğunu ve buraya da taksiyle geldiğini biliyoruz. Hepimizi selamlıyor. ‘Siz biraz biraz geç mi gelmeye başlayacaksınız, sizleri anlayamıyorum’ diyip kürklü paltosunun kenarlarından gülüyor. Elinde sıcak kahvesi. Ah bayan T. Sizin bu şaka kostümüyle üzerimize attığınız tatlı uyarılar. Erken gelin diyor, mahkeme sabahlarında bir gün öncesinin dedikodusunu yapmaya bayılıyor. ‘Şekerim sen şu an ne düşündün merak ediyorum’ tuzak sorusu, hepimizin fikrini alıyor, bol bol bizi destekliyor, ’Yeah right’la dolu ufak sohbetler. Erken gelin demesi bundan. Yoksa yeğeninin Almanya’da yaşadığını söyledikten sonra, Almanya’da nerede diye soran gazeteci kadına, ‘Berlin or something like that’ diyen birisi, bizim sefil teorilerimizi ne yapsın. Bunun Köln’ü var, Leipzig’i var, Dresden’i var. Dresden’in o dünya savaşının son gününde geldiği hali biliyor mudur acaba? Sanmam. Gerçi, her şeyi bilmek de iyi değil. Biraz cehalet de ruha iyi geliyor sanki.

Bu yaz, Brooklyn’de sokaklarda avare avare dolaşırken bir kadına rastlamıştık yeğenimle. Kadın bize bakıp, ‘Where am i?’ (Nerdeyim ben?’) demişti. Biz ne cevap vereceğimizi bilemezken oracıkta ikimizi de kitleyip arkasını dönüp gitmişti. Bu sorunun ne kadar haklı bir soru olduğunu konuşmuşup, kendi aramızda bunun sadece ikimizin başına geleceğini konuşup kikirdemiştik. Herkesin aklının başından gittiği bir yer olabilir, çok tatlı, çok yazık demişti Efe. Merhametli yeni nesil. Şimdi ben soruyorum aynı soruyu. Ben neredeyim? Ne yapıyorum bu insanlarla?

Subscribe now

Amerika’da yüzyılın davası olarak görülen Luigi Mangione davasını takip etmeye başladım. Bir senedir bütün duruşmalarına gidiyorum. Henüz dananın kuyruğunun kopacağı noktaya gelmedik. Bu, bir sene önce Amerika’nın en büyük sağlık sigorta şirketinin CEO’su Brian Thompson’ı vuran o yakışıklı, kalın kaşlı oğlanın, Luigi Mangione’nin delil tespit davaları. Büyük davanın başlamaşına kimbilir daha ne kadar zaman var. Burada adalet çok yavaş ama çok sağlam ilerleyen bir kurum. Delil tespit davaları da ancak birkaç gün sürer diye başladık lakin belli ki haftalarca sürecek. Herkes bu duruşmaların yılbaşına kadar sürmemesinin derdinde. İnanılmaz yavaş ve sert geçen duruşmalar. Savcılık Luigi Mangione’yi acımasız bir katil olarak damgalamanın, savunma avukatları da Luigi’yi ipten almanın peşinde. Oğlan elimizi uzatsak dokunabileceğimiz bir mesafede, besbelli çok pahalı dükkanlardan alınan takım elbiseleri ve jilet gibi ütülenmiş gömlekleriyle oturuyor.

Suç belgesellerine bayılan insanların bu duruşmaları takip eden insanların yerinde olmak için neler verebileceğini tahmin bile edemiyorum. Nihayetinde hakim, mübaşirler, soğuk bir mahkeme salonu, etrafımız polislerle, FBI’la sarılı. Duvarlar o kadar yüksek ki dışarıyı görmemiz ancak mahkeme salonundan koridora çıkarsak mümkün. Salonun loş ışıkları, sürekli ‘İtiraz ediyorum sayın Hakim’ seslerinin yükseldiği bir ortam. Ne kadar büyülü ve esrarengiz geliyor değil mi kulağa? Telefonunu eline alanın salon dışına atıldığı, yere bir tane kalem düşse bomba düşmüş gibi herkesin havaya zıpladığı anlardan geçiyoruz. Sayıyla mı veriyorlar sizi diye agresif tonda sorulan bir soru vardır ya, bu odaya sayıyla giriliyor gerçekten. 21 kişi Luigi Mangione destekçisi. Kendilerine Mangionista diyorlar. 19 genç kadın, iki genç erkek. Ve yaklaşık 24 gazeteciyiz. (Duruşma aralarında barbunya ve şehriye ve denizin güzelliğini, bir bardak rakının, midye dolmanın ve közlenen patlıcanın ve Türk kahvaltısının iyi gelmeyeceği hiçbir şey olmadığını anlatarak ülkemizi ben temsil ediyorum.)

Ve fakat bu berbat bir hikaye.

Polisler tarafından bir Mc Donalds’ta yakalandığında, ev adresi sorulduğunda evsizim diyen; seninle ilgili kimi aramamız gerekiyor anneni mi babanı mı diye sorulduğunda, fark etmez, zaten bunun bir önemi de yok diyen gencecik, okuduğu okulları birincilikle bitiren bir insanın hikayesi. Annesinin ‘kayıp ilanı’ verdiği Şubat 2024’ün üzerinden on ay geçmişken oğlunu televizyonlarda gördüğü o anı gözünüzün önüne getirsenize. Uzun bir belirsizliğin sonunda ‘bulundu’ haberi gelmiş ama kelimenin kendisi bile teselliyle yıkım arasında asılı. Ablalarından birisinin ve bir kuzenin hızla paylaşım yapıp silmesi. Baltimore’un en tanınmış, en zengin ailelerinden birisi. Belli ki aile içindeki utanç, korku, dedikodu baskısı, ‘yanlış anlaşılır’ endişesi de ağır basıyor. Ama paylaşımın kendisinde çok naif bir şey var. ‘Senin için dua ediyoruz.’ yazmışlar. Çığlık atamayınca, fısıldamak gibi.

Fakat asıl soru. İnsan şalteri nerede indiriyor? Luigi’nin hikayesinde tek bir yer, tek bir an yok belli ki. Ya da bazen insan düşerken tutacak bir el arar ama bulamayınca, bir noktadan sonra aramayı bırakır ya. Belki “kaybolayım” demedi; sadece “bir süre ortadan kaybolsam ne olur?” diye başladı. Sonra o süre uzadı, dünya ise yokluğunu fark etmedi. Bilmiyorum. Sadece önümüzde iyi aile terbiyesi aldığı, aşırı zeki olduğu her halinden belli olan, suçluluğu ispatlanana kadar masum olduğu varsayılan, cinayetten yargılanmayı bekleyen birisi oturuyor. On sıra arkasında destekçileri otursa da, onu savunan avukatları olsa da yapayalnız. Her sabah 4’te hücresinden alınıyor, ayakları elleri zincire vuruluyor, bir hapishane aracının içinde mahkeme binasına getiriliyor, mahkeme bittikten sonra yine aynı zincirlere bağlanıp geri götürülüyor. Bildiğimiz şu, arkamızda oturan genç kadınlar ve sokaktaki yüzbinlerce hayranı çuval çuval mektup yazıyor. Bugüne kadar görülmemiş düzeyde bir hayranlık seviyesi. Luigi Mangione için açılan, onu savunacak avukatların parasını toplamak için kurulan hesaba 1.5 milyon dolar yatırılmış durumda. Yine hayranları para toplayabilmek için sokaklarda kitaplar satıyor, bağış etkinlikleri düzenliyor. Amerika katiline aşık olmaya bayılıyor. LM de bunun farkında ki her gün hayranları için mahkemede sadece 45 saniye fotoğraf çekme izni alabilmiş olan fotoğrafçılara çok acayip pozlar veriyor. Hayranlarının onun gözlerine bayıldığını, kendisi için bulunan ‘Look up’ sloganından haberdar bir şekilde, önce fotoğrafçının gözünün içine bakıyor, sonra muhakkak gökyüzüne bakmaya çalıştığı bir kare poz bırakıyor. Slogan şu: ‘Sağa bakma, sola bakma, yukarı bak. Yani başın öne eğilmesin Luigi.’

Luigi Mangione’nin öyle bir avukat ekibi var ki, hiçbiri başını eğmiyor. Stratejileri tutabilir, bu genç oğlan belki de ömürboyu hapisten yırtabilir, belki hakkındaki idam cezasından bile yırtabilir. Amerika böyle bir yer çünkü. Polisin arama yaparken haklarının okunma dakikasından, arama yaparken suçlu gördükleri kişiye yaptıkları muamelenin dahi hesabı soruluyor. Hatta sorgu sırasında niye gülüştükleri de. Şimdi önümüzde Luigi Mangione’nin çantasından çıkan, kendisinin 3d printerla yaptığı silah, susturucu, kaşlarını aldığı cımbız, tişörtleri, iç çamaşırları, bilgisayarı, kendine aldığı notlarla dolu kağıtlar, pembe kapaklı içinde ‘Manifesto’sunun yazılı olduğu iddia edilen defterlerle duruyoruz. Peki ya annesi ne düşünüyordur acaba oğlunun çantasından çıkan ve üzerinde ‘Italian Bread’ yazan bir paket tost ekmeğini görünce? İnsan belki ailesinden kaçıyor, evinden kaçıyor, herkesten ve hayattan kaçıyor ama çocukluğundan kaçamıyor galiba. Orası hep inşaat alanı.

Şimdi yine evden çıkma vaktim geldi. Bu satırları sabahın köründe yazarken, bilgisayarımı kapatıp evden fırlamam gerekiyor. Bu davayı daha uzun uzun yazacağım. Luigi’nin avukatları, bu davada baş savcılığın inanılmaz acımasız ve meşhur avukat kadrosunu, delilleri, mahkemeye gelen hayranları ve bizim aralarda yaptığımız ufak sohbetleri ve bu duruşmanın gerçekte neyin duruşması olduğunu, Amerika’nın neden dönüp dolaşıp katillerine aşık olduğunu. Kendilerine de sorsunlar şimdi: Where am I?

Onun hikayesi bir kader gayrete aşıktır hikayesi. Çünkü sıfırdan başladı. Sokakta elinde ‘Seçimler hakkında konuşalım mı?’ yazan bir pankartı tutarak beklediği gün bir kişi bile durup da bu adam kimdir, necidir, derdi ne diye bakmıyorken, aradan geçen bir sene içinde halkın içinde birden üzerine doğru koşup, ‘Adamım sensin, sana güveniyoruz’ diye çığlıklar atılan bir figüre dönüşmüştü.

Peki şimdi? Bundan sonra ne olacak? Mamdani gerçekten halkların özgürlüğü için savaşan bir lidere mi dönüşecek, yoksa zafer konuşmalarının ışığı sönüp yerini bürokratik loşluğa mı bırakacak? O çaldığı 3.1 milyon kapıyı tekrar çalmaya devam edecek mi? 4.5 milyon telefon görüşmesinin ardından o aranıp, dertleri sorulan insanlar bir daha karşılarında bir muhattap bulabilecekler mi? Yüzbinlerce gönüllü kendi başlarına mı bırakılacak bir organizasyonun parçası olabilecekler mi?

Şehrin sokaklarında yankılanan o umut dolu sloganlar, kira artışlarının ve belediye ihalelerinin arasında kaybolacak mı? “Bu şehir bizim” diyen işçiler, taksiciler, bodega sahipleri, mutfak çalışanları gerçekten o şehrin içinde kendilerine yer bulabilecek mi? Yoksa yine aynı masalarda, aynı yüzlerle, aynı sahte desteyle aynı oyun mu oynanacak? New York yine rulet masasına mı dönecek?

Politik hafızanın bedeli

Bana gelen onlarca mesaja, ‘Zohran’la ilgili mutlu değil misin, bu adama dair bir şeyler yazmayacak mısın?’ sorusuna bir cevap niteliğinde bu yazıyı yazmam gerekiyor.

Read more

Read more

Tarihi bir gün. Herkes orada. Başkan Trump İsrail Parlamentosu’nda konuşmadan az evvel parlamentonun misafir defterine duygularını yazıyor ve imzasını atıyor. Kameraların hepsi bu anı kaydediyor. Trump’ın ‘Bu, yeni bir Ortadoğu’nun tarihi şafağıdır” dediği anlarda yine yanında tek şahidi var: Siyah Sharpie kalemleri.

Bazen bir kalem sadece bir şeyleri not etmenize yaramaz. Bazen bir dönemin karakterini de çizer.

Trump her şeyi onunla not alıyor, kampanya konuşmalarını, danışmanlarına ileteceği notları, önüne gelen bütün yasaları, kararnameleri onunla imzalıyor, bazen bir ülkenin, bir haritanın üzerinde değişiklikleri bile onunla yapıyor, bazen bir sınıra dikilen duvarın üzerine de yine Sharpie’siyle imzasını atıyor. Çünkü bu dönem başka başkanların dönemlerine ve onlara hükümetlerin sunduğu dolma kalemlerle tarihe geçtiği dönemlere benzemiyor.

💛 Bu yazının ilk bölümü herkese açık, devamı destekçilere özel.”

Read more

her toplumun tarihinde böyle dönemler olmuştur: karanlık uzar, yollar kapanır, umut küçülür. ama hiçbir gece sonsuz değildir. yol uzundur ama boşuna değildir. çünkü erdemli bir amaç uğruna yürüyen, gideceği yere varmıştır bile.

“Geride kimleri bıraktım diye bakınca sadece bir evi değil, aileni, kardeşini, yeğenini, kardeşin bildiğin arkadaşlarını bıraktığını bilmek, bu ağırlığı taşımak zor...” diyerek “gitmeyi” anlatan Elif, çok başka bir konuya da şöyle dikkat çekiyor:

“Herkes her şeyi çok biliyor, herkes kendini çok mühim sanıyor. Dolayısıyla dünyanın her yerinde hayata, çevreye dair nezaketi olan herkes bence aynı dertlerle baş ediyor. Çok medeni sanılan ülkelerin çok büyük kara delikleri var....”

Yeni rotalar bulmak lazım

“Türkiye’de olsak bu sorunları yaşamazdık dediğim hiç bir şey yok. Bence dünyanın her yeri aynı çamura saplanmış durumda” diyen Elif anlatıyor.

Açıkcası “göç etmiş kadın”lığa dair çok özel bir hissim yok. Açıkçası ben kadınların adaptasyon gücünün erkeklere göre çok daha yüksek olduğunu ve onlara göre başka bir ülkede, başka bir hayata daha kolay adapte olduğumuzu düşünüyorum. Başka bir hayat dediğim aslında aynı hayatın enlem ve boylam değiştirmiş hali. Sadece tabii o bildiğin yollar, bildiğin rotalar gidiyor. Yeni rotalar, yeni rutinler bulmak lazım.

Bir başına kalınca her şeyi içine atan biri mi olacaksın? Beraber göç ettiğin insandan bir kız arkadaş, bir anne, bir kız arkadaş çıkmayacak bunu hemen kavraman lazım. Çünkü kadınlar sadece ev, şehir değiştirmiyor. Duygusal olarak bağlarını da koparman gerektiğini aklında tutman gerekiyor! İşte tam o kısımda kadınlar belki biraz daha zorlanıyoruzdur.

Geride kimleri bıraktım diye bakınca sadece bir evi değil, aileni, kardeşini, yeğenini, kardeşin bildiğin arkadaşlarını bıraktığını bilmek, bu ağırlığı taşımak zor.

Bu yükü taşıyamadığın günler en başta çok fazlayken, yavaş yavaş azalıyor. Evi, düzeni kurma telaşı, yaşadığın şehri öğrenme, neyi nereden bulurum, kendimi yine nasıl evimde hissederim koşturmacası derken bir bakmışsın kaldığın yerden devam ediyorsun.

Kadınlarla göz kontağı kurmak güç veriyor

Benim yaşadığım şehirde, New York’ta zaten çok göçmen var. Metroda, otobüste, sokaklarda karşılaştığım kadınların büyük bir çoğunluğunun da göç ettiğini, aynı balkonda durduğumuzu biliyorum, dolayısıyla kadınlarla kurduğumuz biz göz kontağı bize dünyanın her yerinde çok şey anlatıyor. Kaldı ki bu şehir de öyle çok sakin, çok huzurlu bir şehir de değil, burası aşırı stresleri, hırsları olan bir şehir. Ve delisi de çok.

O birkaç kadın ve sen dağları devirebilirsiniz

Bazen metroda birdenbire sapıtan, kadınlara saldıran delileri de çok. Ve mesela bunun göçmenlikle alakası yok. Bu dünyanın neresinde başına gelse korkarsın, bir kadın olarak korkmanın yanına başka şehirde yaşayınca göçmen kadın olarak eklenen şey: ‘Ya başıma bir şey gelirse ne yaparım, başka bir ülkenin güvenlik güçleriyle, polisiyle veya başka yetkilileriyle muhtara olmak istemiyorum’ sıkıntısı.

Ancak işte tam o esnada metroda seninle, senin kadar korkan kadınlarla kurduğun göz kontağı yetiyor, o birkaç kadın ve sen dağları devirebilirsiniz.

Bütün dünya aynı karanlığa ve aydınlığa gömüldü

Türkiye’de olsak bu sorunları yaşamazdık dediğim hiçbir şey yok. Bence dünyanın her yeri aynı çamura saplanmış durumda. Şimdi İngiltere’ye de gitsem aynı eşitsizliğe maruz kalırım, yine sağlık ihtiyaçları konusunda zorluk çekerim. Evin tesisatında bir dert olsa yine Türkiye’de beklediğim kadar usta beklerim, yine kazıklanıyor muyuz sorusunu sorarım.

Dünyanın hiçbir yerine bu konuda güvenim yok, dolayısıyla gündelik hayata, ihtiyaçlara dair her endişemi her yerde aynı şekilde yaşarım. Bizim kimsenin burnundan kıl aldırmadığı bir döneme denk geldiğimizi düşünüyorum. Herkes her şeyi çok biliyor, herkes kendini çok mühim sanıyor.

Dolayısıyla dünyanın her yerinde hayata, çevreye dair nezaketi olan herkes bence aynı dertlerle baş ediyor. Çok medeni sanılan ülkelerin çok büyük kara delikleri var. Üçüncü dünya ülkesi denilip burun kıvrılan yerlerin bizim bilemediğimiz çok şahane tarafları var. Bana göre, bütün dünya aynı karanlığın içinde, aynı sislerin içinde oturuyor.’

Sanki hiç gitmemişim...

Türkiye’ye geldiğimde, her günümün, her saatimin kıymetini bilmeyi öğrendim. İlk geldiğim yıllarda ettiğim kavgaları etmiyorum. Vakit kaybetmiyorum. Herhangi bir uyum süreci gibi bir şeyden de geçmiyorum. Zaten uyum süreci ne demek? Orda doğdum büyüdüm, benim evim orası, insan evinde şaşırmaz. Koşa koşa geliyorum.

Hatta şöyle söyleyeyim, bazen hiç gitmemişim gibi. Öyle ki uçaktan iner inmez taksi şoförleriyle bile kavga ediyorum. “Sahil kapalı, E-5’ten gidelim abla” sözüne hayatım boyunca tahammülüm yoktu, hala yok. Ayrıca İstanbul’dan New York’a iner inmez de taksi şoförleriyle kavga ediyorum. Çünküsü yok, onlar istiyor kavga etmek ben de ediyorum. İstanbul’a gelince jetlag bile yaşamıyorum, misafir gibi takılmıyorum, ne iş varsa hemen koşturmaya başlıyorum.

Buraya dair, burada hayat kolay mı sorusuna gelirsek, bence artık kolay diye bir yer yok. Türkiye’de son yıllarda çok sert şeyler yaşandı, patlamalar oldu, depremler oldu, insanlar, meslektaşlarım işlerinden oldu, hapse atıldı, davaları kepazelikler içinde geçti, New York’tayım ama sanki Çağlayan Adliyesi’nin korindorundaymışım gibi yaşadığım günler oldu. Burası da işte orası kadar zor. Dünyada bize ayrılan sürenin ne kadar olduğunu da bilmiyoruz ve bize kolay bir yer var mı onu da bilmiyoruz.’

Elif Key’in web sayfasında yayınladığı podcast dizisi

“20 Nisan sabahından bugüne kadar yaklaşık 45 çocukla konuştuğum, kısacık bir podcastim var. Bu derste not yok, geçme yok, kalma yok. Sadece hepimiz birbirimize yıldızlar takıp vedalaşıyoruz. Kısacası önce ben onlara hatırlarını soruyorum, sonra isterlerse onlar da bana soruyor. Anneleri, babaları bazen etrafta bazen değil. Bazen kopya fısıldanıyor kulaklarına. Ama kale boş. Hepsi ne isterlerse onu anlatıyorlar. bazen ağzımın payını da verdikleri oluyor. Beraber büyümeye, bugünleri anlamaya, atlatmaya çalışıyoruz….”

Dersimiz Karantina :

Dersimiz Karantina:

Bir kaybın tarifinde hep bambaşka hikayeler yatar. Kimi ‘çınarımızı kaybettik’ yazar, kimi ‘babamız gitti’ der. İnsanların sevdiğini çınarlara benzetmesinde güzel, huzurlu bir hal var, bir yandan da gölgesiz kalmak gibi, tutunacak dallarının kopması gibi yalnız bir hali de barındırıyor.

Çınar devrilince dallar hemen kopmaz ya gövdeden, ama kuşlar havalanır, bir toz bulutu, bir sarsıntı, bir uğultu. Bazı insanlar şanslı, çınar olduğunu, baba olduğunu, sığınak olduğunu yaşarken bilir. Yaşarken duyduğu her türlü sözün arkandan da edileceğini bilmenin ferahlığı gelir.

Şimdi herkes kendi Ferdi’sinin hikayesini anlatmanın, kendi Z raporunu vermenin telaşında. Sosyal medya kendi selasını okuyor. Seven de sevmeyen de kendi Ferdi Tayfur’unu anlatıyor.

Giden, Türkiye’nin son 45 yılının en büyük isminden biri. Ferdi, Orhan, Müslüm, üç baba. Arabeskin üç silahşöründen biri daha gitti. Ferdi Tayfur şarkılarını söylerken her ne kadar acıklı da olsalar hep bir tesellinin peşindeydi sanki.

Kimsesizlerin kimsesi, sevdiğini bekleyen, beklerken ümitleri kırılan, kavuşmanın yollarını arayan, bir yandan da sevdiği kıza giderken bisiklete binen, dağ başında koyunların arasında rakısını içen, çekilen acılara pastoral çözümler arama haliydi.

Gerçekti. Gibi’de, karşılıksız aşkın peşinde harap olmuş, arabayı sevdiği kızın apartmanın önüne çektirmiş, salya sümük ağlayan Yılmaz’da, başucunda Ferdi Tayfur posteriyle oturan Mecnun Çınar’da bile emeği vardı.

Şarkıları, hapiste, gurbette, askerde, hasta yatağında, mezar başında, bir aşkın peşinde dinleyenlere, derdine derman, köyüne geri dönmenin yollarını arayanlara, gurbette verilen ümitlerin boş ümitler olduğunu anlamayanlara hep cevap anahtarı oluyordu.

Babasızlığın ne olduğunu bildiğinden milyonlarca insana babalık ederken kibire düşmemişti, sesini şarkılarının üzerine değil altına sermiş, şarkılarını yaslanılacak bir duvar gibi örüyordu.

Zor bir hayat yaşamış ama o günleri hep çok güzel anlatıyordu. Çok sevdiğini söylediği, hemşehrisi Yaşar Kemal gibi Adana’sını kalbinden hiç ayırmamıştı. Adana’nın Hürriyet Mahallesi’ni New York’un Harlem’ine benzetiyordu, aynı suç patlaması, aynı tekinsiz mahalleler.

Hürriyet Mahallesi’ndeki Topal Yusuf’un kahvehanesinde başlamıştı Müslüm Gürses’le arkadaşlığı. İkisi de aynı mahallenin tedrisaatından geçmişti. Bir acayip memleket Adana. O topraklarda yeşerenlerin aşkına, işine, derdine, atasına, babasına, anasına, hayata, ağaca, ormana, toprağa, kendi öyküsüne sadakati bir başka.

Bir yanda parasızlık, geçim derdi, bir yanda babasız kalmış bir aile, annesini hemen bir bekçiyle evlendirmişler. Babasını ağanın adamları öldürdüğünden ağalık sistemine karşı olsa da Sakıp Ağa’nın Adana Ceyhan’daki Mısırlı Çiftliği’nde geçiyor ırgatlık günleri.

Yıllar sonra Sakıp Sabancı’yla karşılaştığında teşekkür ediyor, ‘Sizin ekmeğinizi çok yedim’ diyor. Sakıp Ağa’nın karşısında duran adam onun tarlalarından büyük olmuş, ne dese olmaz, ‘Mücadeleciymişsin’ diyor.

Katıldığı, davet edildiği her programda hep sil baştan Ferdi Tayfur’un kim olduğu anlattırılmış. Bıraksalar saatler sürer, ufak sesli, kibirden uzak, sanki o değil milyonların babası, ama sözü çok bölünmüş.

Lakin sözü eline ne zaman alsa kimseden çıt sesi çıkmaz olmuş. Uzun uzun Adana günlerini, babasını kaybettikleri geceyi, Müyesser hanımın hikayesini, Merak Etme şarkısının çıkışını, Çeşme filminin hikayesini, Emmioğlu’nu, Huzurum Kalmadı’nın önceleri tutmadığını ve aklının hiç almadığını, film dünyasına Zeki Müren’i kıskanıp da girişini, yazdığı senaryoları...

Yazıhanesinde sabahtan akşama kadar oturup şarkı sözlerine çalıştığını, hiç çapkınlık yapmadığını, geceleri dışarı çıkmadığını, hastalıklarını, aşklarını, hayatını paylaştığı kadınları ve çocuklarını hayatından ve nüfusundan çıkarmasa da ruhundan çıkardığı zamanları...

30 yıl beraber olduğu Necla Hanım’la neden evlenmediğini, ilk eşinin kalbini kırmaktan ötürü duyduğu pişmanlığı, artık neden söz yazamadığı sorulduğunda neşesini kaybettiğini, neşesini kaybeden insanın üretemediğini, otuza yakın albümünü, filmlerini, yazdığı romanları anlatmış durmuş.

Bir tek Tatlıses ve Gencebay’la beraber anılmaktan haz etmemiş. Hayat görüşlerinin tutmadığını, sohbet edecek konu bulamayacağını, akil adam olmaktansa cahil adam kalmayı tercih ettiğini, iktidara mesafesini, siyasetten haz etmediğini, Atatürkçülüğünü, hukuksuz kalan ülkelerin dağ başına döndüğünü söylemiş.

Sanki bir tek -rivayete göre bir aşk uğruna- kaçıp gittiği Japonya hikayesi eksik kalmış. Kendi zenini arayıp duran birisi için iyi bir adresmiş.

Şimdi onu sevenler, bir kış günü babalarına veda edecek. Bir gün bile sahnesine çıkamadığı AKM’de veda töreni düzenlenecek.

Ferdi Tayfur’un mahareti bu belki de; giderken sorulmaktan imtina edilen soruları sorduracak, sevmediğini söyleyenlerin sesi sevenlerinin sesi altında cılız kalacak, ezan sesine İçim Yanar’lar, Hatıran Yeter’ler karışacak, herkes kendi Ferdi Tayfur hikayesini temize çekecek.

Her faniye nasip olmaz.

*bu yazı 3 ocak 2025 tarihinde bbc türkçe’de yayınlandı.

*Ferdi Tayfur kimdi?

Tam adı Ferdi Tayfur Turanbayburt olan besteci, söz yazarı, şarkıcı ve sinema oyuncusu 1945’te Adana’da doğmuştu.

Gençliğinde düğün salonlarında şarkılar söylerken Adana Radyosu’nun müzik yarışmasına katılan Ferdi Tayfur, ikinci olduktan sonra adını duyurmuş ve İstanbul’daki Lunapark Gazinosu’nda işe başlamıştı.

1960’lı yıllardan itibaren pek çok albüm çıkaran Ferdi Tayfur’un ününü artırması ise 1975’teki Çeşme şarkısıyla olmuştu.

Ertesi yıl aynı isimle yayınlanan, başrolünü oynadığı film ise 12 milyon izlenmişti.

1992’de çıkardığı Prangalar albümü beş milyon satış rakamına ulaşarak Türkiye’nin en çok satan albümlerinden biri olmuştu.

1993’te İstanbul’da Gülhane Parkı’ndaki konserine 200 bin kişi katılmıştı.